Seria wydawnicza Biblioteka „Kultury Współczesnej"

W serii Biblioteka Kultury Współczesnej” są publikowane tłumaczenia najważniejszych dla współczesnego kulturoznawstwa tekstów. Publikacje te, do tej pory znane wyłącznie w językach oryginalnych, odbiły się szerokim echem w środowisku naukowym.


Pierwszą wydaną w tym cyklu publikacją była książka Davida Morleya, profesora Wydziału Mediów i Komunikacji na Goldsmiths College w Londynie, Przestrzenie domu. Media, mobilność i tożsamość, analizująca procesy destabilizujące tradycyjną ideę domu i narodu (takie jak migracje ludności czy rozpowszechnianie się nowych technologii komunikacyjnych).

 „Dom jako terytorium wspólnoty, ale także jedna z naczelnych idei kultury. To w nim negocjuje się sprawy życiowej wagi i dokonuje nieustannych wyborów – wśród rodziny, sąsiadów, swoich i obcych, w otoczeniu przedmiotów codziennego użytku. Ostoja prywatności, ale również przestrzeń konfrontacji zachowań i kultur.

Meta dla tułacza i przystań dla obcego; źródło energii życiowej, ale i siedlisko nieuchronnych konfliktów. A dziś terminal czyniący z miejsca zamieszkania węzeł komunikacyjny, w którym jak nigdy wcześniej globalne spotyka się z lokalnym. O tym i o wielu innych jeszcze sprawach jest książka Davida Morleya, jednego z najbardziej twórczych kontynuatorów brytyjskich studiów kulturowych. „Przestrzenie domu” stanowią istne kompendium wiedzy o domu jako miejscu, które pozostaje niezbywalne, ale zarazem jak rzadko które ulega destabilizacji. Geografia i architektura, sztuka i media, topografie domu i domy w przestrzeni geograficznej, wizerunek domu w sztuce i mediach – wszystko to splata się w fascynujący i wszechstronny obraz domu jako świata zwyczajnego, ale jedynego w swoim rodzaju” – (prof. Andrzej Gwoźdź – Uniwersytet Śląski w Katowicach).

 

 

 

Drugą publikacją w serii „Biblioteka Kultury Współczesnej” jest książka Mieke Bal Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych. Tekst holenderskiej uczonej to jedna z ważniejszych pozycji z zakresu szeroko rozumianych nauk humanistycznych, jakie ukazały się w ostatniej dekadzie. To sztandarowy manifest nowo rozumianej interdyscyplinarności, autorskiej analizy kulturowej i mocno ugruntowana we własnej praktyce akademickiej prezentacja wędrówki kilku wybranych pojęć.

Według Bal pojęcia „wędrują” – pomiędzy dyscyplinami, uczonymi, okresami historycznymi, a także między geograficznie usytuowanymi społecznościami akademickimi. W rezultacie pojęcia nigdy nie są jednoznaczne ani kanoniczne, ale zawsze płynne w swoich znaczeniach; ich wartość i zawartość sensów znacząco się różnią.

 

 

Kolejną pozycją, która została wydana we współpracy z Wydawnictwem Uniwersytetu Warszawskiego jest praca zbiorowa Emocje w kulturze pod redakcją Małgorzaty Rajtar i Justyny Straczuk. Książka ta jest zbiorem ukazujących się po raz pierwszy w języku polskim klasycznych i nowszych tekstów badaczy zachodnich, zajmujących się problematyką kulturowych zróżnicowań w postrzeganiu, definiowaniu oraz doświadczaniu i kształtowaniu emocji.

W książce tej, zawierającej teksty z zakresu nauk pokrewnych antropologii kulturowej (socjologii, historii, językoznawstwa), ukazana została specyfika perspektywy antropologii emocji – subdyscypliny rozwijającej się od kilku dekad w krajach anglosaskich, a w Polsce praktycznie nieznanej. Czytelnik znajdzie tu również konkretne przykłady badań etnograficznych prowadzonych w różnych kontekstach geograficznych, kulturowych i tematycznych. Teksty uzupełniają się wzajemnie, ponieważ ustalenia teoretyczne wzmagają refleksję metodologiczną, a etnograficzna praktyka przyczynia się w znacznym stopniu do budowania teorii antropologicznej. Książka ta dostępna jest jedynie w księgarni Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Wydana w 2005 roku praca W.J.T. Mitchella jest jedną z najważniejszych teoretycznych propozycji prężnie rozwijających się od końca lat osiemdziesiątych badań kultury wizualnej. Książka ta stanowi obowiązkową pozycję na listach lektur także wydziałów historii sztuki i nauk o kulturze, teorii mediów czy filozofii. Prowokacyjne pytanie stawiane w tytule – czego chcą obrazy? – jest badawczym wyzwaniem sygnalizującym próbę wyjścia poza dotychczasowe socjologiczne lub psychologiczne ramy badania reakcji na obrazy. Mitchell nie proponuje więc nowej metody interpretowania obrazów, ale sonduje interpretacyjne możliwości otwierane przez nadanie obrazom jakiejś formy życia i pragnień. Krok ten – narażający autora na oskarżenia o fetyszyzm, animizm i naiwny stosunek do obrazów – jest konsekwencją rozpoznania relacji współczesnych widzów, twórców i użytkowników  obrazów do rozmaitych wizerunków, przedstawień, ekranów i uobecnianych na nich wyobrażeń. Mitchell dostrzega bowiem, że choć uważamy się za racjonalnych i oświeconych widzów, bardzo często przyznajemy obrazom prawa i własności dalekie od racjonalnych – uważamy, że obrazy można zranić lub zabić, że one same mogę dokonywać różnych rzeczy, przekonywać, kusić, mamić. W kolejnych rozdziałach książki Mitchell z niezwykłą sprawnością i erudycją interpretuje obrazy różnych porządków i rejestrów (od dzieł sztuki po hollywoodzkie hity science fiction), przedstawiając jednocześnie bardziej ogólne tezy na temat współczesnej kondycji obrazów i ich widzów. Książkę zamyka
głośny manifest, krytyka i komentarz do krytyki młodej dyscypliny badawczej, jaką są badania kultury wizualnej (visual culture studies) – Pokazać widzenie.
Fragmenty książki W.J.T. Mitchella, podobnie jak inne pojedyncze jego eseje, są już znane polskim czytelnikom. Publikacja Czego chcą obrazy? będzie pierwszą w całości przełożoną na język polski książką tego niezwykle ważnego dla współczesnej humanistyki autora.

 

 

(Kon)teksty pamięci. Antologia, red. Kornelia Kończal

„Pamięć” jest w ostatnich latach kategorią coraz wyraźniej obecną w polskiej humanistyce. Świadczą o tym monografie i tomy zbiorowe z pamięcią w tytule, numery tematyczne wiodących czasopism poświęcone tej problematyce oraz imponująca liczba organizowanych rokrocznie konferencji dotyczących indywidualnego i zbiorowego pamiętania i zapominania. Nie ma co prawda (jeszcze?) (wschodnio)europejskiego odpowiednika pisma „Memory Studies”, czyli periodyku, który ułatwiałby transgraniczną i interdyscyplinarną wymianę rozpoznań między badaczami pamięci, ale dzięki tłumaczeniom coraz więcej perspektyw i koncepcji wypracowanych w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych znanych jest także w Polsce.
Uderzające zarówno w polskim dyskursie teoretycznym na temat pamięci jak i w empirycznych badaniach pamięcioznawczych prowadzonych w Polsce są: bardzo słaba znajomość prac powstałych w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej (jedynym wyjątkiem od tej reguły jest tartusko-moskiewska szkoła semiotyki) oraz zawężenie spojrzenia na memory studies do jednej dyscypliny (jak w przypadku antologii tekstów filozoficznych pod redakcją Zofii Rosińskiej) lub jednego kręgu językowego (jak w przypadku antologii opracowanych przez Ewę Domańską i Magdalenę Saryusz-Wolską zawierających teksty autorstwa badaczy anglo-amerykańskich tudzież niemieckich).
Obie te cechy polskiej recepcji powstałych za granicą prac wpisujących się w horyzont pamięcioznawstwa sprawiają, że wiele ważnych tradycji i projektów badawczych jest nieobecnych w rodzimym dyskursie naukowym.
Antologia „(Kon)teksty pamięci” ma szansę wypełnić lukę wynikającą z dyscyplinarnego i kulturowo-językowego zawężenia perspektywy na pamięcioznawstwo. Tom składać się będzie z tekstów niedostępnych do tej pory na polskim rynku wydawniczym autorstwa historyków, kulturoznawców i socjologów z Austrii, Francji, Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii i Włoch oraz aktywnych w anglojęzycznej humanistyce badaczy urodzonych w b. ZSRR i zajmujących się rosyjską kulturą pamięci. Antologia zawierać będzie tym samym teksty odnoszące się nie tylko do „Zachodu”, ale także do „Wschodu”, przez co pierwsza z wymienionych luk polskiego dyskursu na temat (badania) pamięci, tj. jego „odwrócenie się od Wschodu”, ma szansę na choćby częściowe wypełnienie. Poza tym proponowane w tomie „(Kon)teksty pamięci” spojrzenie na pamięcioznawstwo przez pryzmat kilku dyscyplin naukowych i wywodzących się z różnych językowo-kulturowych kontekstów badawczych przyniesie wiele inspirujących rozpoznań nad takimi kategoriami jak pamięć zbiorowa, kultura pamięci, miejsce pamięci czy wreszcie klasycznego problemu relacji między pamięcią i historią.

Kulturowe studia miejskie. Wprowadzenie, red. Ewa Rewers

Książka wprowadza autorską koncepcję kulturowych studiów miejskich jako subdyscypliny kulturoznawstwa, a jednocześnie gromadzi doświadczenia i koncepcje badaczy przestrzeni miejskich zorientowanych kulturalistycznie. Prezentuje najnowsze problemy badawcze, koncepcje teoretyczne, sposoby prowadzenia badań i studia przypadków z całego świata.  Ze względu na dużą ilość proponowanych informacji oraz ich przejrzyste uporządkowanie może pełnić funkcję podręcznika akademickiego. Kulturowe studia miejskie to obszar niezwykle atrakcyjny dla młodych badaczy i studentów kulturoznawstwa, antropologii kulturowej, socjologii, geografii społecznej, architektury, studiów miejskich, urbanistyki. Oryginalność ujęcia polega na transdyscyplinarnym, inspirowanym współczesnymi praktykami kulturowymi podejściu do procesów zachodzących w miastach.

 

Karl Sierek, Fotografia, kino i komputer. Aby Warburg jako teoretyk mediów

Czy obrazy działają? To zaskakująco nowoczesne pytanie zawiera się implicite w pismach teoretyka kultury Aby'ego Warburga. Obrazy są nie tylko świadkami i znakami historii, ale również miejscami, w których współczesność spotyka się z przeszłością. Są pośrednikami i motorami ruchu kulturowego. Spojrzenie Aby'ego Warburga wychwytuje dynamikę obrazów, która widzowi ukazuje się jako ruch. Konserwatywny badacz kultury jako radykalny nowator dzisiejszego myślenia o obrazach?
Niniejsza książka po raz pierwszy wprowadza niektóre przełomowe intuicje Warburga we współczesny krajobraz filmu, fotografii i grafiki komputerowej.  Koncepcje Warburga służą tutaj lepszemu zrozumieniu ruchomych obrazów w świetle technologii XXI stulecia.

 

 

 

 

 

Aby Warburg, Atlas obrazów Mnemosyne

Atlas obrazów Mnemosyne Aby'ego Warburga to jedna z najważniejszych książek w dziejach historii sztuki na świecie. Składa się on z 79 tablic skomponowanych z obrazów, które miały stać
się bazą do badania Bildwanderung (wędrówki motywów obrazowych) w kulturze europejskiej. Polska edycja Atlasu Mnemosyne została opatrzona wstępem krytycznym i jest czwartym, po niemieckim, włoskim i hiszpańskim, wydaniem dzieła.

„Pod koniec życia Aby Warburg intensywnie pracował nad swoim opus magnum: Atlasem, który, poprzez zestawienie pokrewnych sobie obrazów – nie tylko dzieł sztuki z różnych epok, lecz także zdjęć prasowych, reklam, znaczków pocztowych, popularnych grafik oraz stronic traktatów naukowych i astrologicznych – miał pokazać drogi Nachleben w kulturze europejskiej. Reprodukcje ilustrowały różne formy obecności antyku w późniejszych epokach. Zgodnie z tytułem – Mnemosyne– pojęciem, które Warburg uznał wówczas za kluczowe dla powracającej obecności dawnych formuł patosu, była pamięć zbiorowa. I choć Atlas nie został ukończony, gdyż pracę nad nim w 1929 roku przerwała śmierć uczonego, nawet bez przewidzianych obfitych komentarzy słownych i ze wstępem znanym jedynie z kilku niekompletnych wersji, stanowi on jedną z najbardziej intrygujących i inspirujących książek XX wieku: dzieło o potężnym ładunku intelektualnym, owoc przemyśleń nad trwaniem i odradzaniem się obrazowych formuł pamięci zbiorowej, wypełniających się w sprzyjających okolicznościach historycznych nowymi treściami" - prof. dr hab. Wojciech Bałus.

 

 

 

Rada Programowa serii Biblioteka "Kultury Współczesnej":

  • prof. dr hab. Andrzej Gwóźdź - przewodniczący;
  • Krzysztof Dudek;
  • prof. dr hab. Ewa Rewers;
  • prof. dr hab. Anna Zeidler-Janiszewska;

 

Książki można nabyć w księgarni internetowej Narodowego Centrum Kultury.

do góry