archiwum

Autor broni tezy o pregnancji (Prägnanz), czyli – w myśl kompleksowego rozumienia tego pojęcia w XVIII wieku – przeświadczenia na temat wielopostaciowości i płodności, ale także złożoności i samodzielności pojęcia kultury. Myślenie o kulturze długo, bo od Platona po Hegla, marginalizowało pojęcie kultury jako sferę partykularności, którą bieg rozwoju zostawia za sobą i którego utrata dla ducha nie ma większego znaczenia. Pozytywna, przełomowa zmiana, rozpoczęta w XIX w. przez Comte’a i Diltheya, kulminuje w doniosłym, choć niedokończonym dziele Cassirera, który dążył do ukonstytuowania niezależnej logiki nauk o kulturze. Ten korzystny nurt myślowy jest jednak osłabiany przez tendencje kontekstualistyczne oraz konstruktywistyczne, bowiem obie, choć każda na swój sposób, ignoruje to, co wyróżnia kulturę i wypełnia ją życiem: pregnancję tego, co kulturalne. Dlatego autor przekonuje, iż postrzeganie i docenianie pregnancji pojęcia kultury jest dziś istotnym wyzwaniem dla myślenia filozoficznego.

Współcześnie pojęcie designu zdaje się wykraczać poza wszelkie kategoryzacje. Powszechna obecnie akceptacja złożoności designu łączy się z równie powszechną świadomością potrzeby istotnej rekonfiguracji dotychczasowego modelu badania designu. Poszukiwanie adekwatnych formuł analizy skomplikowanych układów, w których funkcjonuje współczesny design, otwiera przestrzeń interdyscyplinarnych, rozproszonych i wielopoziomowych eksploracji wymagających stałego konstruowania metod i pojęć organizujących debaty. Wobec wyjątkowego rozmnożenia praktyk designu szczególnej mocy nabiera pytanie o jego status i funkcję w szerszym układzie współczesnej kultury. Integracja perspektywy badań kulturowych oraz badań designu, w dużej mierze wciąż jeszcze potencjalna, może przysłużyć się konstrukcji bardziej holistycznego ujęcia zarówno kultury, jak i designu.

Design urasta obecnie do rangi kulturowego konceptu, który wykracza poza ramy projektowania przedmiotów. Nasilają się tendencje traktujące design jako oręż w zmaganiach z wyzwaniami dnia dzisiejszego (urban design, social design, sustainable design). Tradycyjny wymiar projektowania, ukierunkowany na wytwarzanie dóbr konsumpcyjnych, bywa pożywką np. dla praktyk culture jamming i innych działań spod znaku designu krytycznego. Pole kulturowych praktyk definiowanych jako design poszerza się. Czy jednak design nie pada ofiarą nadużycia, wówczas gdy za jego pomocą próbuje się porządkować niemal całą rzeczywistość ludzkiego działania i jego wytworów?

Jesteśmy w ostatnich latach świadkami rosnącego zainteresowania historią designu, czemu towarzyszy stawianie pytań o miejsce wzornictwa przemysłowego w kulturze i cywilizacji. Wzornictwo, podobnie jak sztuka stosowana, jest zwykle umiejscawiane w kręgu sztuk pięknych, a działalność projektanta uznawana za kreację artystyczną. Jednak współczesny design nie mieści się w tak nakreślonych ramach. Cele, jakie sobie stawia, diametralnie różnią się od celów sztuki, podobnie jak narzędzia i środki wyrazu, którymi się posługuje. Prezentowany tekst stara się dowieść, że historia wzornictwa nie jest częścią historii sztuki, lecz historii cywilizacji, a metodologia badań tej dyscypliny jest obecnie bliższa antropologii kultury niż historii sztuki.

Artykuł dotyczy sposobów, na jakie badania designu oraz kultury sytuują się wobec obiektów swoich studiów oraz jak definiują zasięg własnych eksploracji. Autor analizuje paradygmat kultury wizualnej jako określony sposób postrzegania, eksponując jednocześnie jego ograniczenia w ujęciu designu. Twierdzi, że hermeneutyczne stanowisko zajmowane przez niektórych przedstawicieli badań kultury wizualnej tłumaczy ich dyskomfort i niemożność istotnego uporania się z funkcjami współczesnego designu. Stąd wniosek przyjmowany przez autora: uznanie paradygmatu badań kultury designu za dziedzinę badań akademickich wymaga odmiennej wrażliwości niż ta, która jest domeną badań kultury wizualnej.
(przeł. Marcin Składanek)

Tematem artykułu są związki między designem a nauką, ukazane przez autora w perspektywie historycznej. Rozwój designu wyznaczały próby systematyzacji wiedzy o projektowaniu i dążenie do stworzenia swoistej metodologii designu. Analizując różne sposoby opisu relacji między designem a nauką, autor wyodrębnia trzy różne interpretacje tej zależności: design naukowy (scientific design), design jako nauka (design science) oraz nauka o designie (a science of design). Wadą wszystkich tych podejść jest badanie designu w oderwaniu od praktyki. Akcentując dynamiczny charakter procesów twórczych autor postuluje odejście od poszukiwania rygorystycznej metody designu, proponując zarazem jego rozumienia jako dyscypliny. Design postrzegany w ten sposób może oznaczać design, który należy badać na jego własnych zasadach, opierającą się na refleksyjnym praktykowaniu projektowania.
(przeł. Marta Heberle i Maciej Ożóg)

Punktem wyjścia tekstu jest próba przyjrzenia się relacjom pomiędzy dziedziną projektowania interakcji a HCI (Human-Computer Interaction) – paradygmatem badawczym, który tworzy zasadniczą przestrzeń naukowej debaty na temat fenomenu interakcji i zastosowania technologii interaktywnych. Tradycyjnie był on też definiowany jako dyscyplina akademicka, której celem jest generowanie wiedzy, strategii, procedur i metodologii bezpośrednio przekładających się na praktykę projektowania interfejsów użytkownika. Postawienie kwestii związku badań, wiedzy oraz praktyk designu, a zatem równocześnie – pozycji tych pierwszych oraz sposobów konceptualizacji praktyk projektowania jest zdaniem autora istotne przynajmniej z czterech powodów: po pierwsze – ukazuje historyczny proces kształtowania się nowej dziedziny designu i jej autonomizacji od HCI; po drugie – ujawnia strategie rekonfiguracji pojęcia projektowania interakcji na gruncie HCI, których kształt w znacznej mierze rozstrzygany jest w dialogu z ogólną teorią designu; po trzecie – odsłania niezwykle interesujące obszary bezpośredniej integracji badań naukowych oraz praktyki projektowania, a tym samym współpracy obydwu środowisk; po czwarte – pozwala rozpoznać przyczyny, nieuchronność i charakter złożoności i interdyscyplinarności badań projektowania interakcji, co stwarza przestrzeń dla poszukiwania narzędzi i dyskursów nieredukcyjnego opisu praktyk tej dziedziny designu.

W świecie, który jest tak nieprzewidywalny improwizacja i ewolucja są czymś więcej niż luksusem i zbytkiem: stają się one koniecznością. Wyzwaniem, przed jakim stoi obecnie design, nie jest pozbycie się problemów widocznych i uświadamianych, ale raczej uczynienie z nich przestrzeni poszukiwania bardziej kreatywnych i zrównoważonych rozwiązań. Zarówno design skoncentrowanego na użytkowniku (user-centered design), jak i projektowanie uczestniczące (participatory design) zainteresowane są przede wszystkim analizą aktywności i procesów, które mają miejsce w czasie projektowania. Paradygmat metadesignu, w przeciwieństwie do tych metodologii, zainteresowany jest raczej otwieraniem przestrzeni rozwiązań, niż ich finalizacją (stąd prefix meta-). Jego celem jest stworzenie społecznej i technologicznej infrastruktury w ramach której mogą zaistnieć rozmaite formy współdziałania. Podejście to rozszerza tradycyjne rozumienie designu poza pierwotne tworzenie systemu, włączając w nie procesy wzajemnej adaptacji użītkowników i systemów, tak aby użytkownicy, w zależności od ich celów, mogli sami podejmować działania projektowe i twórcze.
(przeł. Marcin Składanek)

The author analyses the discourse of design within the field of human-computer interaction (HCI) paying closer attention to how the notion of user has been recontextualised and reconfigured within the media theory and the practice. What does the concept of “design”, “designer” and “user” mean in the era of user-generated content employed as the main strategy of postmodenist marketing theory? Who establishes the rules of communicational exchanges: system or user? How do the notions of “designer”, “system” and “user” relate to each other in the complex realms of Web 2.0? In what way the power discourses (centered around the processes of managing the communication) are involved in the processes of conceptualisation of those concepts? The text seeks answers to such questions without determining the final outcome, trying to keep the line of argumentation as open to emerging possibilities as possible. Design is understood in terms of communication processes, hence the inspiration is derived from the discourses of semiotic engineering with main focused directed toward user-centered design and the recent trends both in practice and theory embracing the active role of user who is not only to employ the software and objects but also to reappropriate it according to her or his own needs.

Tekst stanowi analizę związków pomiędzy metadesignem, uznawanym za nowy paradygmat projektowania, a sztuką korzystającą z interaktywnych technologii informacyjnych. Wskazując liczne podobieństwa, skupiam się na rozumieniu projektowania jako aktywności kolektywnej, której celem jest nie tylko i nie przede wszystkim kreowanie artefaktów, lecz tworzenie i rozwijanie otwartego oprogramowania umożliwiającego powszechny udział w procesach twórczych. Na przykładzie platformy systemowej Max/Msp wskazuję, iż metadesign można także traktować jako logiczną kontynuację specyficznej dla dwudziestowiecznej awangardy postawy DIY (do it yourself). Tak rozumiany metadesign stanowi wyraz dążenia do przekroczenia ideologicznych barier wypisanych w konstrukcję komercyjnego software’u oraz hardware’u i jawi się zarazem jako jedna z podstawowych strategii emancypacji i oporu w postmedialnym społeczeństwie informacyjnym.

Autor analizuje – w wymiarze historycznym – wpływ przemian technologicznych na wielokodową strukturę rocka oraz opisuje zmiany, jakie dokonywały się w ramach procesów jego nadawania i odbioru. Interesują go zarówno nośniki (singel, winylowa płyta długogrająca, płyta kompaktowa, kaseta VHS i płyta DVD, format MP3), jak i urządzenia służące do rejestracji, odtwarzania czy generowania dźwięku (magnetofon wielośladowy, walkman, discman, sampler).

Autorka prezentuje case study – studium przypadku oparte nie tylko na faktach, ale i na osobistym doświadczeniu. Artykuł stanowi opowieść o pracy nad promocją i wykorzystaniem designu w tym regionie, opisując wykorzystanie w ostatnich dziewięciu latach wzornictwa jako możliwego narzędzia w procesie restrukturyzacji Śląska.

W artykule omawiane jest doświadczenie telematyczne – jakiemu ulega człowiek w środowisku elektronicznym. Telematyczność polega na odczuwaniu przez uczestnika takiego środowiska, np. uczucia dotyku, smaku lub węchu. Pomimo że doświadczenie telematyczne nie posiada fizycznego podłoża, zmysłowość człowieka ujawnia się, choć człowiek nie doświadcza bodźców w świecie fizycznym, a jedynie w świecie elektronicznym.
Tematyka telematyczności ma swój początek w latach siedemdziesiątych XX wieku, np. w pracach artystów i teoretyków, takich jak M. Krueger, R. Ascott lub współcześnie S. Cillari, M. K. Lai, Y. Hashimoto. Tematyka telematyczności rozwija się wraz z rozwojem środowiska elektronicznego, zwłaszcza środowiska 3D. Telematyczność może zyskać jeszcze inną postać i znaczenie w miarę rozwoju elektronicznej inteligencji i tak rozumianej podmiotowości.

Recenzja książki: Rekonfiguracje modernizmu. Nowoczesność i kultura popularna, redakcja naukowa Tomasz Majewski, seria "Popkultura i media", Wydawnictwa Naukowe i Profesjonalne, Warszawa 2009, 460 s.

Recenzja książki: Ekrany piśmienności. O przyjemnościach tekstu w epoce nowych mediów, redakcja naukowa Andrzej Gwóźdź, seria "Cyberkultura, internet, społeczeństwo", Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, 348 s.

Recenzja książki: Aleksandra Kunce, Zbigniew Kadłubek, Myśleć Śląsk. Wybór esejów, posłowie Aleksander Nawarecki, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2007, 292 s.