archiwum

Autor definiuje kulturę jako sposób postrzegania i interpretowania świata, zależny od samoświadomości poszczególnych epok. Kreśli obszar nauki jaką jest kulturoznawstwo oraz prezentuje jej podstawowe inspiracje filozoficzne (filozofia niemiecka). Charakteryzuje także nurt anglosaskich cultural studies, podkreślając ich silne związki z marksizmem oraz interdyscyplinarność. Porusza też kwestię kryzysu socjologii oraz jej niespełnione aspiracje do bycia nauka ścisłą. Zwraca uwagę na rolę komunikacji i mediów w badaniach nad kulturą.

Autor porównuje kulturoznawstwo z cultural studies w odniesieniu do kultury audiowizualnej. Jako przykład wskazuje na programy telewizyjne, które są tekstami otwartymi, zależnymi od odbioru przez społeczeństwo. Stawarza to pole do badań nad relacjami między mediami a ideologią (S. Hall). Innym modelem badań kultury telewizyjnej opisanym w artykule jest tzw. etnografia publiczności telewizyjnej (D. Morley), czyli analiza zachowań i reakcji przedstawicieli różnych grup społecznych w ich kontekstach kulturowych. Jednym z aspektów tych badań jest sposób funkcjonowania gender w kulturze telewizyjnej. Autor tekstu przekonuje, iż doświadczenia brytyjskie z korzyścią wpłyną na postawy polskiego kulturoznawstwa.

Autor opiera swoje tytułowe stwierdzenie na myśli Floriana Znanieckiego na temat socjologii i kultury. Przedstawia jego poglądy na temat tożsamości tych dwóch pojęć. Sam autor wprowadza pojęcie ‘humanistyki zintegrowanej’ jako synonimu słowa ‘kulturoznawstwo’. Wypowiada się także na temat ‘narcystycznej koncepcji interpretacji’, która ściera się z kulturoznawstwem, pojmowanym jako próba syntezy różnych odrębnych dziedzin kultury.

Autorka próbuje odpowiedzieć na pytanie, czym jest kulturoznawczy punkt widzenia, w kontekście różnorodności podejmowanych w Polsce działań badawczych, wielości dyscyplin humanistycznych zajmujących się kulturą oraz tradycji i koncepcji kultury. Nie nakłania do ich ujednolicenia, lecz do współpracy i wymiany poglądów.

Autor prezentuje pragmatyczne podejście do ‘kulturoznawstwa’ jako ogólnej nazwy kierunku badań, podkreślając jednocześnie jej interdyscyplinarność. Wyraża ponadto swoją opinię w sprawie zasadności użycia terminu ‘kulturoznawstwo’ dla określenia badań nad kulturą prowadzonych przez pracowników uczelni i studentów na Uniwersytecie w Białymstoku.

Kluczowe pytanie zawiera autor w refleksji nad przedmiotem badań kulturoznawstwa. Przedstawia także formalne aspekty kulturoznawstwa jako dyscypliny naukowej na wyższych uczelniach oraz kłopoty z jej klasyfikacją na tle innych dyscyplin humanistycznych. Od innych nauk (filozofii, socjologii, antropologii) kulturoznawstwo różni się tym, iż traktuje kulturę jako byt swoisty i autonomiczny, dlatego z tej szczególnej perspektywy istnienie kulturoznawstwa jest konieczne.

Artykuł stanowi charakterystykę Instytutu Kultury Polskiej przekształconego z Katedry Kultury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, jego główne cele i założenia. Autor przedstawia zespół naukowy Instytutu oraz jego program ‘wiedzy o kulturze’ zawarty w czterotomowej serii podręczników. Porusza także kwestię kierunku „Kulturoznawstwo” oraz program specjalizacji „Animacja kultury”.

Artykuł zawiera podstawowe informacje dotyczące studiów kulturoznawczych Uniwersytetu Łódzkiego: dostępne specjalizacje, pracownicy, prace naukowe oraz charakterystyka przedmiotów ogólnych i specjalizacyjnych do wyboru dla studentów.

Przedmiotem artykułu jest zwrócenie uwagi na potrzebę polityki kulturalnej państwa, opartej na demokratycznych regułach oraz usytuowanie jej w kontekście rynku i inicjatyw obywatelskich. Trudności w jej sprawowaniu spowodowane są sytuacją ustrojową Polski. Autor prezentuje także ogólne założenia polityki kulturalnej innych państw europejskich (system obiegu informacji i badania kultury, edukacja kulturalna, promocja rodzimej twórczości za granicą). Kreśli obszar zagadnień podejmowanych w ramach kompleksowych badań kultury, których organizacja w Polsce wymaga poprawy. Rozwój Instytutu Kultury upatruje w kształtowaniu coraz doskonalszych metod pozyskiwania wiedzy o kulturze.

Artykuł prezentuje kierunki rozwoju współczesnej sztuki słoweńskiej. Przedstawia aktywności kulturową Słowenii w latach osiemdziesiątych na przykładzie pięcioosobowego zespołu malarzy Irwin, analizując jego inspiracje oraz dając charakterystykę twórczości. Autor wprowadza pojęcie kodów wizualnych, których wyszukiwanie jest sposobem na wyrwanie sztuki z zastoju. Posługiwanie się wyłącznie ustanowionymi wcześniej kodami prowadzi do manieryzmu. Autor posługując się twórczością artystów słoweńskich tj. Metka Krašovec, Marco Jakše, Bojan Gorenc, Mojca Osojnik i Jože Slak przedstawia różne obszary manierystycznej ekspresji. Wymienia także twórców instalacji, tj. Alen Ožbolt, Marjectic Potrč oraz artystkę najściślej związaną z transcendentalnym manieryzmem, zajmującą się semantycznym i syntaktycznym system artystycznej reprezentacji, Mojcę Oblak.

Tezą wyjściową artykułu jest stwierdzenie rosnącej przewagi produktu/przedmiotu nad podmiotem/konsumentem w świecie kultury masowej. Na podstawie prac Zbigniewa Libery analizowana jest relacja między odbiorcą a dziełem. Libera za pomocą zaskakujących zabawek udowadnia, że kształtowanie tożsamości narzucone jest przez pewną wersję rzeczywistości. Artysta eksperymentuje ze sztuką używając w tym celu czytelnych kodów kultury masowej. W swoich pracach posługuje się reprodukcją, a także rozpoznaje estetyczne fascynacje obszaru kultury masowej. Ta zaś dotyczy jednocześnie znaku-towaru jak i kształtowania wizerunku estetycznego ciała. Przekształcenie rzeczywistości w obrazy powoduje jej odrealnienie.

Autorka uwypukla konieczność istnienie przeciwnego bieguna dla dominującej współcześnie w sztuce kategorii estetyzacji. W swoim artykule przedstawia przykłady działań artystycznych służące anestetyzacji (K. Wodiczko, N. Rademacher, J. Kossuth). Kategoria ta urzeczywistnia się m.in. dzięki dekonstrukcji przestrzeni wystawienniczej czy minimalizacji efektów estetycznych. Mówiąc o tzw. sztuce publicznej autorka sytuuje ją w przestrzeni miejskiej. Wskazuje także przykłady stawiające proces estetyzacji przestrzeni miejskiej pod znakiem zapytania (R. Serra, J i E. Gerz).

Osią rozważań autora nad systemowym pojmowaniem wolności jest myśl filozoficzna Leszka Nowaka, czyli nie-Marksowski materializm historyczny. Stanowi on próbę systemowego ujęcia rzeczywistości społecznej i historii oraz rozważa warunki i miejsce wolności człowieka. Autor uważa, iż wolność jest stanem sztucznym, gdyż powoduje ciągłą samokontrolę i wytężona pracę. Wnioskiem, który daje się wysnuć na tej podstawie jest brak istnienia wolności. Autor wprowadza także do swoich rozważań kategorię zdziwienia, która wg Nowaka polegać ma na zadziwianiu innych naszym sposobem myślenia.

Autor poddaje analizie definiowanie rozumu, prawa i władzy na podstawie myśli filozoficznej Kanta, Hegla i Webera oraz obecnie. Opisuje relację człowiek-państwo i to jak zmieniała się ona na przestrzeni wieków. Postępujący proces racjonalizacji, która wypełnia życie nowoczesnego człowieka powoduje u niego trudności z odnalezieniem tożsamości. Człowiek zostaje uwięziony przez własny rozum, czego skutkiem jest życie podporządkowane kłamstwu i złudzeniu. Autor w celu nazwania zaistniałej sytuacji posługuje się pojęciem ‘śmierci człowieka’. Konsekwencją tego faktu jest możliwość zaistnienia zła w pełni usprawiedliwionego, gdyż nieposiadającego swego sprawcy. Współczesną rzeczywistość autor opisuje posługując się metaforą spektaklu, sceny i aktora, interpretowaną na różne sposoby, zarówno przez Hegla, jak i obecnie przez H. Arendt czy J. Tischnera.

Wyjściowym zagadnieniem artykułu jest zbudowanie definicji obywatela oraz ukazanie jak jego status zmieniał się na przestrzeni wieków. Autor podkreśla w tym miejscu stosunek jednostki do zbiorowości. W artykule przedstawione są podstawowe założenia Traktatu z Maastricht, które odnoszą się do ustanowienia obywatelstwa Unii Europejskiej, uwzględniające poszanowanie praw i swobód człowieka. Pod znakiem zapytania stawia autor realizację postulatów w niej zawartych. Pokazuje trudną sytuację emigrantów oraz nasilające się objawy rasizmu w krajach unijnych. Podejmuje także kwestie ograniczania prawa osiedlania się oraz praw wyborczych obywateli Unii. Na tej podstawie rozwój obywatelstwa europejskiego kształtuje się według autora przez wykluczenie Innego. Konkludując autor stwierdza, że jednoczeniu Europy, które opiera się na kategorii obywatelstwa narodowego, zawsze towarzyszyło „wielkie zamknięcie” (M. Foucault).

A. Zeidler-Janiszewska (red.), Problemy ponowoczesnej pluralizacji kultury, Wyd. Humaniora, Poznań 1998; R. Kubicki (red.), Filozoficzne konteksty rozumu transwersalnego, Wyd. Humaniora, Poznań 1998, t.2.

Wojciech Chyła, Szkice o kulturze audiowizualnej, Wyd. Fundacji Humaniora, Poznań 1998, s. 200

Ryszard W. Kluczyński, Film - wideo - multimedia. Sztuka ruchomego obrazu w erze elektronicznej, Instytut Kultury, Warszawa 1999

Zbyszko Melosik, Tomasz Szkudlarek,Kultura, tożsamość, edukacja. Migotanie znaczeń, Oficyna Wydawnicza IMPULS, Kraków 1998