archiwum

We wstępie autor podejmuje kwestię globalizacji, w kontekście współwystępowania kapitalizmu i ujednolicenia konsumpcji (antagonizm Dżihad vs McWorld). Tytułową parę pojęć autor analizuje także w odniesieniu do koncepcji O. Spenglera i T. Manna. Uświadamia, iż przeniesienie pojęć kultury i cywilizacji na grunt współczesnej polityki będzie bardzo pomocne w ujęciu wielu z jej obecnych problemów (multikulturowość, globalizacja, obiekcje wobec zjednoczenia europejskiego). Pogodzenie problematycznego dualizmu zależy wyłącznie od właściwej relacji między racjonalizacją porządku ekonomiczno-technicznego oraz strukturami kulturalnymi. Utrzymanie takiej równowagi jest rolą ‘krytycznego humanizmu’, dla którego niewiele miejsca pozostaje we współczesnym świecie.

Przedmiotem artykułu są główne zagrożenia humanizmu dzisiaj oraz związane z nimi problemy natury moralnej. We wstępie autor stawia pytania dotyczące granic człowieczeństwa (granic możliwości i tożsamości człowieka). Jako najważniejsze zagrożenia humanizmu wskazuje: manipulacje genetyczne i klonowanie, psychofarmakologię oraz bioelektroniczną hybrydyzację człowieka. Wiedza o budowie ludzkich genów umożliwi kształtowanie człowieka, co może być już postrzegane jako posthumanizm. Autor wylicza zarówno korzyści, jak i szkody spowodowane przez klonowanie. Następnie uświadamia obietnice i zagrożenia, które niosą leki działające bezpośrednio na układ nerwowy. Wreszcie rozważa kwestię człowieka-maszyny, snując przyszłościowe wizje na temat jego miejsca w świecie. W przywróceniu rangi kulturze wysokiej i aktywnej polityce kulturalnej upatrywać można równowagę dla zbyt śmiało idącego postępu nauki i techniki.

Przedmiotem artykułu jest prezentacja trzech głównych kierunków nowoczesnej i ponowoczesnej krytyki podmiotu, czyli nurtu lingwistycznego, społecznego i semiotycznego. Autor podważywszy kartezjańskie pojęcie podmiotu, wprowadza nowy podmiot, który wywłaszczony i odtożsamiony stał się efektem ‘relacji z Zewnętrzem’. Podmiot wykreowany przez współczesną teorię charakteryzuje nieciągłość i fragmentaryczność oraz determinizm. Autor przedstawia dwa aspekty istnienia podmiotu: egzystencjalny (Sein) i jakościowy (Sosein). Podmiot jako znak interpretujący i samointerpretujący sam stanowi o swoim bytowym ugruntowaniu oraz określa jakościową konstytucję. Autor podkreśla konieczność wspólnoty interpretacji i podmiotu.

Autorka analizuje zagadnienie feminizmu i językoznawstwa na gruncie przestrzeni ponowoczesnej. Celem refleksji feministycznej jest zmiana społecznej i kulturowej nierówności płci. Lingwistyka feministyczna zajmuje się asymetriami systemu językowego oraz krytyką językowych zachowań kobiet i mężczyzn w różnych sytuacjach. Pole zainteresowań językoznawstwa poszerza się obecnie o psychologię, socjologię i socjolingwistykę. Autorka stawia pytania o to, jak efektywnie łączyć krytykę feministyczną z językoznawstwem. Odpowiedzią może być tu zmodyfikowana teoria aktów mowy (Lyotard).

Artykuł stanowi podsumowanie badań autorki nad zależnościami między polityką kulturalną a społeczeństwem obywatelskim Europy. Autorka przedstawia w punktach główne cele i zasady współczesnej polityki kulturalnej oraz porównuje ich realizację na przykładzie wybranych państw. Uświadamia wielość definicji i znaczeń pojęcia społeczeństwo obywatelskie. Stawia tezę o dwukierunkowości powiązań między polityką kulturalną a społeczeństwem obywatelskim (umacnianie więzi obywatelskich przez kulturę wpływa jednocześnie na jej rozwój). Prezentuje zakres obszarów związanych z formułowaniem i realizacją polityki kulturalnej. Ostatnim zagadnieniem poruszonym przez autorkę jest kwestia decentralizacji władzy realizującej politykę kulturalną, czego wynikiem jest włączanie w procesy decyzyjne różnego rodzaju instytucji eksperckich i doradczych.

Przedmiotem artykułu jest charakterystyka modelu uczestnictwa Polaków kulturze w latach dziewiędziesiątych. Autorka prezentuje szereg czynników, które wpłynęły na jego ukształtowanie (m.in. polityka kulturalna PRL, zmiany ekonomiczne i polityczne po 1989 r., popularyzacja kolorowej prasy i filmów video , komercjalizacja TV). Autorka przedstawia badania Instytutu Kultury, których wyniki nie świadczą o kryzysie kultury, stanowią jednak dowód na spadek zainteresowania kulturą wysoką oraz ukazują zależność między poziomem kultury a uczestnictwem w kulturze. W zakończeniu autorka wymienia cechy pożądanego modelu uczestnictwa w kulturze.

Autor wychodząc od eseju Masaoki Oki, wyprowadza tezę dotycząca kulturowej różnicy między zachodnią a japońską cywilizacją. Na podstawie opozycji technologii kamienia i technologii drewna autor przedstawia relacje miasto-natura w kulturze zachodniej i japońskiej. W tej pierwszej naturę rekompensuje sztuka, w drugiej natura obecna jest w czystej formie, a sztuka ją naśladuje. Autor opisuje zjawisko prywatnych ogrodów w japońskich miastach oraz wyjaśnia na czym polega, japoński styl przeżycia estetycznego wypływający ze skupienia.

Autorka podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie dotyczące podmiotu w sztuce postmodernistycznej, posługując się w tym celu postacią Don Kichota z La Manchy. Pierwszym przykładem powrotu rycerza jest August Comte i jego utopijny projekt syntezy nurtów naukowych, artystycznych i feministycznych w sztuce postmodernistycznej. Przykład drugi stanowi Alfred Schűtz i jego naukowa, artystyczna i zdroworozsądkowa interpretacja rzeczywistości, w której zakorzeniony jest podmiot. Trzecią kwestią, którą podejmuje autorka jest podmiot uwodzący i uwiedziony wykreowany przez iluzyjny świat mediów. On to coraz szczelniej wypełnia miejsce, w którym odnaleźć próbujemy postmodernistyczne oblicze sztuki.

Autorkę interesuje aktualizacja awangardowych poszukiwań twórczych Kazimierza Malewicza w dobie ponowoczesności. Pierwsze nawiązania odnoszą się do jego refleksji utopijno-filozoficznej (N. Bolz, F. P. Ingold). Autorka wymienia kontynuatorów, którzy starali się ‘odmetafizycznić’ jego projekty osadzając je w konkretnej przestrzeni miejskiej (E. Lissitzky, I. Leonidow). Na gruncie polskim Malewiczowskie interpretacje reprezentują S. Marzec i J. S. Wojciechowski. Utopijny ‘nad-rozum’ Malewicza zastąpiony ma być przez rozum świadomy swoich ograniczeń, lecz niebojący się nowych wyzwań i stawania na przeciw temu, co nieznane.

(Omówienie: Undoing Aesthetics)

Teresa Pękala, Estetyka otwarta Mieczysława Wallisa, Instytut Kultury, Warszawa 1997

Agata Bielik-Robson, Na drugim brzegu nihilizmu, IFiS PAN, Warszawa 1997

R. Różnowski,Pasaże Waltera Benjamina. Studium myśli, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1997

R. Różnowski red., Absurd w filozofii i literaturze, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1998

Jan Stanisław Wojciechowski,Jaki rozum po katastrofach. Wokół polskiej sztuki lat 90., Instytut Kultury, Warszawa 1998

L. Hostyński, Układacz tablic wartości, Lublin 1999

R. W. Kluszczyński, Obrazy na wolności - studia z historii sztuk medialnych w Polsce, Instytut Kultury, Warszawa 1998