archiwum

Punktem wyjścia jest dla autora teza o malejącym znaczeniu w dyskursie naukowym kwestii związanych z kategoryzacją zjawisk kultury. Ten żelazny do niedawna temat dysput teoretycznych nagle przestał budzić czyjekolwiek zainteresowanie. Przyczyn tego zjawiska autor upatruje przede wszystkim w małej przydatności wypracowanych niegdyś rozwiązań teoretycznych do opisu procesów i zjawisk zachodzących w kulturze współczesnej.

Czy pojedyncze zjawisko może opowiedzieć o lękach, celach i potrzebach współczesnego społeczeństwa? O „typowych” dla niego rodzajach aktywności? Flash mob – zabawa polegająca na gromadzeniu się obcych sobie ludzi, w wyznaczonym miejscu i czasie, w celu robienia rzeczy dziwnych, śmiesznych i absolutnie bezcelowych jest niczym soczewka skupiająca w sobie cechy społeczeństwa początku XXI wieku. Analiza tego pozornie bezsensownego preformensu oferuje nowe rozumienie istoty współczesności.

Artykuł przedstawia przemiany tradycyjnego statusu sztuki i artysty w kulturze audiowizualnej. Zdaniem Marshalla McLuhana, zmiany te wynikają przede wszystkim z oddziaływania mediów, zmieniających rzeczywistość w której żyjemy i sposób, w jaki ją odbieramy. W kulturze audiowizualnej najważniejszą rolą artysty staje się analizowanie i wyjaśnianie struktury „środowisk” tworzonych przez technikę. Gdy artyści podążają zgodnie z rytmem wyznaczanym przez takie środowisko, sprzeniewierzają się swojemu prawdziwemu powołaniu. Przykładem takiego ruchu artystycznego, jest - zdaniem McLuhana - pop-art, który zamiast podważać istnienie środowiska, potęgował jedynie jego zgubne działanie. Zaprzeczeniem tej tezy może być twórczość jednego z najwybitniejszych artystów pop-artu – Andy’ego Warhola, skupiona na ikonosferze codzienności, gloryfikująca ją, ale jednocześnie ukazująca jej prawdziwe oblicze.

Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o przyczyny społecznego zapotrzebowania na literaturę poradnikową, która po transformacji ustrojowej pojawiła się w Polsce na skalę masową. Zmiany następujące w niespotykanym dotąd tempie czynią życie nieznośnie nieprzewidywalnym, co prowadzi jednostkę do stanu permanentnej niepewności i zagubienia. Stąd bierze się pokusa korzystania z prostych wskazówek i gotowych wzorów działania, o których skuteczności zapewniają poradniki. Autorka analizując potrzeby, na które odpowiedzią są tego typu publikacje, dzieli poradniki na: poradniki - Przewodniki Życiowe, służące kształtowaniu najbardziej ogólnej orientacji i postawy życiowej, wskazujące zagubionej jednostce „jedynie słuszną” drogę do prawdy i szczęścia; poradniki – Terapeuci, skierowane do czytelnika znajdującego się w jakimś przełomowym momencie życia; poradniki – Trenerzy, radzące jak zostać kimś, kim chcemy być i dostarczające narzędzi i technik służących przemianie w wymarzony ideał i poradniki – Eksperci, stanowiące zbiór praktycznych wskazówek, jak szybko i skutecznie wykonać daną czynność.

W artykule autorka rozważa funkcję oraz rolę tradycji we współczesnym świecie, w kontekście zmian związanych z normami obyczajowymi. Odwołując się do rozumienia tradycji przez Jerzego Szackiego, stara się pokazać zależność między kulturą silnie nawiązującą do tradycji a wstydem, jako uczuciem regulującym społeczne normy zachowań. Takie powiązanie pozwala interpretować pewne zmiany w sferze obyczajowej, których katalizatorem jest opiniotwórcza rola mediów. Autorka wskazuje, że miejsce niegdyś zarezerwowane na tradycyjny przekaz wartości, obecnie wypełnione zostaje przez media, stające się jednocześnie głównym narzędziem rozpowszechniania zachowań uważanych za wstydliwe – czyli społecznie niedopuszczalne.

Współczesna rzeczywistość stawia nam wiele wyzwań szczególnie w perspektywie kultury masowej, masowej komunikacji i wszechobecnego medium – telewizji – równie często krytykowanej jak i chwalonej. Można pokusić się o stwierdzenie, że przeglądamy się jako społeczeństwo w szklanej głębi migającego ekranu, który bawi, uczy, wychowuje, drażni, „ogłupia”, demonizuje… Można się z tym zgodzić, bądź nie, ale nie można zaprzeczyć, że telewizja zagarnęła pod swoje skrzydła niemal całość społecznej aktywności. Pisanie zatem o telewizji nie jest łatwą rzeczą, ponieważ musi oscylować wokół wielu aspektów ludzkiego życia. Dyskusja zarówno w sferze społecznej jak i naukowej budzi od lat wiele kontrowersji i podgrzewa atmosferę wokół tego medium. Zatem bronić, czy krytykować? Spróbujmy spojrzeć na telewizję z kilku perspektyw, zobaczmy co wczoraj i dzisiaj mówi się o telewizji zarówno w kręgach medioznawców, ludzi zawodowo zajmujących się analizą współczesnej rzeczywistości jak i popatrzmy na telewizję oczami zwyczajnych odbiorców – telewidzów. Na potrzeby dyskusji proponuję skupić się na tematach związanych z edukacją i przekazywaniem wiedzy, sposobach pojmowania i odnoszenia się do rzeczywistości, wartościach i stylach życia, przekazywaniu informacji, demokracji, sposobie opowiadana o otaczającym nas świecie, kulturze i nas samych, czyli telewidzach.

W artykule podjęta została próba określenia współczesnej roli dziennikarza w konfrontacji z jednej strony z rynkową pozycją mediów, z drugiej ze społecznym i kulturowym odbiorem medialnego przekazu. Odniesieniem teoretycznym takiego podejścia jest Weberowska koncepcja zawodu i powołania, "przeniesiona" ze świata polityki w sferę dziennikarskiej aktywności i rzeczywistości. Pochodną myślenia o dziennikarstwie i dziennikarzach w kategoriach zawodu i powołania staje się w tekście relacja między komercją a służbą, rzemiosłem a pasją, profesjonalizmem a misją. W tekście wykorzystane zostały wyniki badań nad elitą dziennikarską, przeprowadzone przez Autora na przełomie 2001 i 2002 roku.

Autorka przedstawia wyniki przeprowadzonego w 2002 r. badania, którego celem była odpowiedź na pytanie o to w jaki sposób samookreślają się (w kategoriach etnicznych czy narodowych) dzieci z małżeństw mieszanych, których tożsamość jest mniej oczywista niż tożsamość dzieci małżeństw jednolitych narodowo. Autorkę interesuje to jaki jest ich stosunek do przynależności narodowej i w jaki sposób ją formułują. Badanie dzieci małżeństw mieszanych, znajdujących się w wyjątkowej sytuacji niedookreślenia swojej tożsamości, zmusza nas do przyjęcia specyficznego sposobu rozumienia kultury i kultur narodowych - jako zasobu znaczeń, którymi badani umieją się w myśleniu i działaniu mniej lub bardziej sprawnie, mniej lub bardziej świadomie posługiwać, a nawet manipulować nimi. Wszyscy oni sięgają do elementów własnej biografii w celu konstruowania swojej tożsamości. Autorka koncentruje się na analizie sposobów konstruowania identyfikacji narodowej przez dzieci małżeństw mieszanych, określania expressis verbis swej przynależności narodowej, analizuje pośrednie formy („między wierszami”) ich artykulacji, próbuje także ustalić czy tożsamość etniczna jest dla nich istotna.

Artykuł poświęcony jest analizie tradycyjnych i nowoczesnych modeli kobiecości męskości, które w naszej kulturze funkcjonują obok siebie. Nowoczesne modele kobiecości i męskości są internalizowane głównie przez młodsze pokolenia, modele tradycyjne, reprezentowane są najczęściej przez przedstawicieli starszych pokoleń. Autorka po szczegółowym zaprezentowaniu każdego z modeli a także na dokonujące się w nich zmiany, zwraca uwagę na rolę mediów w ich kreowaniu. Media funkcjonujące na wolnym rynku konkurując między sobą muszą zabiegać o odbiorców. Niektóre tytuły propagują więc wartości tradycyjne, aby przyciągnąć tych czytelników, którzy takie wartości wyznają. Inne zaś, wzorując się często na mediach zachodnich przekazują odbiorcom nowoczesne poglądy, które podążają za zmianami jakie dokonują się w procesie transformacji i są charakterystyczne dla społeczeństwa konsumpcyjnego.

Powstawanie nowych ruchów religijnych jest zjawiskiem charakterystycznym dla współczesnej kultury późnej nowoczesności. Tekst ten jest relacją z etnograficznych badań terenowych przeprowadzonych latem 2004 r. w Sydney, w Australii wśród członków nowego ruchu religijnego sięgającego do biblijnej tradycji chrześcijaństwa. Autorka postawiła sobie dwa cele. Pierwszym jest próba zrozumienia znaczenia elementów świata konstruowanego w ramach wspólnoty, a dokładnie motywu „życia jak pierwsi chrześcijanie” - odwzorowania sposobu życia pierwszych chrześcijan, który nadaje kształt zarówno życiu jednostek, jak i organizuje życie społeczne wspólnoty. Analiza ta może pozwolić na zrozumienie genezy i sposobu funkcjonowania tego rodzaju ruchów w późnej nowoczesności. Drugim celem – metodologicznym - jest udział w dyskusji nad problemami związanymi z badaniem kultury, wobec których staje antropolog w terenie, i opisanie oraz przeanalizowanie relacji Badaczka – Rozmówcy (Inni).